مقاله ای از بنده با عنوان " مقایسه عملکرد دانه و بهره وری مصرف آب ارقام ارزن مرواریدی درشرایط زارعین غرب استان همدان " در شماره 6 (1) دو فصلنامه ترویجی علوفه و خوراک دام (آذر1404) صفحات 56-47 به جاپ رسید. چکیده و مقدمه مقاله را جهت استفاده علاقه مندان در وبلاگ خود قرار می دهم، باشد که مفید فایده باشد.

مقایسه عملکرد دانه و بهره وری مصرف آب ارقام ارزن مرواریدی درشرایط زارعین غرب استان همدان

مهدی متقی، رضا عطایی

چکیده

به‌دلیل کاهش منابع آبی و افزایش دمای فصول مختلف سال در ایران، گسترش کشت ارزن مرواریدی با توجه به دوره کوتاه رشد و سازگاری با شرایط نامساعد محیطی ضروری است. به‌منظور مقایسه عملکرد دانه و بهره‌وری آب ارقام ارزن مرواریدی، هیبرید امیدبخش 794H (رقم مانا) و رقم شاهد مهران در قالب پروژه تحقیقی- ترویجی در منطقه گیان نهاوند کشت گردیدند. نتایج نشان داد که هیبرید مانا با دوره رشد رویشی 60 روزه، زودرس‌تر از رقم مهران بود. علیرغم بیشتر بودن ارتفاع بوته هیبرید مانا (9/144 سانتیمتر) نسبت به رقم مهران (5/138سانتیمتر)، موارد چندانی از ورس مشاهده نشد. همچنین هیبرید مانا با میانگین 8/13 پنجه در بوته، از برتری 7/32 درصدی نسبت به رقم مهران برخوردار بود. عملکرد دانه هیبرید مانا و رقم مهران به ترتیب 3760 و2150 کیلوگرم در هکتار بود که حاکی از برتری 75 درصدی عملکرد هیبرید مانا نسبت به رقم مهران بود. مقادیر بهره‌وری فیزیکی آب در هیبرید مانا و رقم مهران به ترتیب 86/0 و 42/0 کیلوگرم دانه بر مترمکعب بود و با احتساب قیمت 31500 تومان برای هر کیلوگرم دانه ارزن مرواریدی، بهره‌وری اقتصادی آب هیبرید مانا و رقم مهران به ترتیب معادل 26979 و 12999 تومان بر مترمکعب آب بود. به‌طورکلی نتایج این تحقیق نشان داد که کشت هیبرید مانا در غرب استان همدان و مناطق با شرایط اقلیمی مشابه، می‌تواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز مرغداری‌ها به دانه غلات و کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی، سبب افزایش درآمد کشاورزان گردد.

واژگان کلیدی: ارزن مرواریدی، ارتفاع بوته، زودرسی، وزن هزاردانه، بهره‌وری اقتصادی آب

بیان مسئله

با وجود شرایط اقلیمی مناسب برای کاشت ذرت دانه‌ای در استان همدان (روزهای گرم و شب‌های خنک تابستانه)، کاهش نزولات جوی و افت منابع آب زیرزمینی، سبب کاهش سطح زیر کشت این محصول در استان شده است؛ به‌طوری‌که سطح زیر کشت ذرت دانه‌ای از 14347 هکتار در سال زراعی 87-1386 به کمتر از 700 هکتار در سال زراعی 1403-1402 رسیده است که این امر با کاهش تولید از 83 هزار تن به 5/6 هزار تن همراه بوده است (3). با توجه به اهمیت دانه ذرت به‌عنوان منبع اصلی کربوهیدرات در جیره طیور، این کاهش تولید مرغداری‌های استان همدان را با مشکل مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، توسعه کشت گیاهان کم‌آب‌بر مانند سورگوم و ارزن به‌منظور تأمین بخشی از نیاز دانه طیور، مورد توجه جهاد کشاورزی استان قرار گرفته است.

مطابق آمار وزارت جهاد کشاورزی، حدود 11 هزار هکتار از مزارع کشور در سال 1399 به کشت انواع ارزن (شامل ارزن معمولی، ارزن دم‌روباهی و ارزن مرواریدی) اختصاص یافته است که میانگین عملکرد دانه حدود 800 کیلوگرم در هکتار و عملکرد علوفه حدود 35 تن در هکتار بوده است (2). با توجه به شرایط کم‌آبی کشور، گسترش كشت ارزن (با خصوصيات دوره کوتاه رشد، تحمل به تنش خشکی و سازگاری با اراضی کم‌بازده)، می‌تواند تولید دانه و علوفه در مناطق مختلف کشور را افزایش دهد. ارزن‌ها گرچه همه جزء خانواده گندمیان قرار می‌گیرند، ولی به لحاظ جنس و گونه چندان قرابتی باهم ندارند و بنابراین ازنظر شکل و فرم ظاهری نیز متفاوت هستند (5). ارزن مرواریدی با نام علمی Pennisetum glaucum، یکی از مهم‌ترین انواع ارزن است که به دلیل سازگاری مطلوب به شرایط سخت محیطی، به‌ویژه خشکی و گرما، در مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان کشت می‌شود. این گیاه با خصوصیاتی همچون دوره رشد کوتاه‌مدت، طیف محدود آفات و بیماری‌ها، تحمل به گرمای شدید (ادامه رشد و نمو تا دمای 45 درجه سانتی‌گراد)، سازگاری به زمین‌های حاشیه‌ای و کم‌بازده و کم‌توقع از نظر آب و نهاده‌های کودی، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی و مقابله با تغییرات اقلیمی ایفا می‌کند (5). رقم آزادگرده‌افشان مهران که در اواخر سال 1397 معرفی شده، از ارقام چند چین ارزن مرواریدی با زودرسی و عملکرد بالا است (8). با توجه به معرفی ارقام هیبرید ارزن مرواریدی طی سال‌های اخیر، تحقیق حاضر با هدف مقایسه عملکرد دانه و بهره‌وری مصرف آب رقم مهران و هیبرید امیدبخش794H (هیبرید مانا) در مزارع زارعین استان همدان انجام گرفت.

جهت دانلود متن کامل مقاله بر روی لینک زیر کلیک فرمایید:

مقاله