چندی پیش مقاله ای تحت نگارش من با عنوان "اثر هیدروپرایمینگ بذر بر عملکرد گونه‌های مختلف ارزن" در دهمین کنگره سراسری منابع طبیعی، کشاورزی و محیط زیست پایدار به تاریخ تیرماه 1399 ارائه و در کتابچه مقالات به جاپ رسید. متن مقاله را جهت استفاده علاقه مندان در وبلاگ خود قرار می دهم، باشد که مفید فایده باشد.

تأثیر هیدروپرایمینگ بذر بر عملکرد گونه‌های مختلف ارزن

مهدی متقی

نویسنده مسئول، هیات علمی بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزي و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزي، همدان، ایران

چکیده

    پرایمینگ به تیمار بذر قبل از کشت اطلاق می‌شود که بوسیله آن بذر مراحل جوانه‌زنی را طی می‌کند ولی به دلیل پایین بودن میزان آب جذب شده خروج ریشه‌چه رخ نمی‌دهد. از میان روشهای پرایمینگ، روش هیدروپرایمینگ بعنوان ساده‌ترین و قدیمی‌ترین روش پرایمینگ شناخته می‌شود. از مهمترین مزایای هیدروپرایم افزایش قدرت جوانه‌زنی است که منجر به استقرار بهتر گیاه، ایجاد گیاهان قویتر، تحمل بیشتر به خشکی، گل‌دهی و رسیدگی زودتر و عملکرد بالا می‌شود. با توجه به زودرس بودن سرما در استان همدان، رسیدگی سریعتر گیاه بهاره ارزن بر اثر هیدروپرایمینگ، از مواردی است که مورد نظر کشاورزان قرار دارد.

کلمات کليدي: ارزن، هیدروپرایمینگ بذر، قدرت جوانه زنی

1. مقدمه

    گیاهان علوفه‌ای نقش بسیاری در تأمین امنیت غذایی کشور و بی‌نیازی به واردات فراورده‌های دامی و طیور دارند. در سال‌های اخیر با توجه به وقوع خشکسالی گسترده در کشور، گسترش کشت گیاهان علوفه‌ای با نیاز آبی پایین در اولویت برنامه‌های وزارت جهاد کشاورزی قرار گرفته است. از جمله گیاهان علوفه‌ای با بهره‌وری بالای مصرف آب می‌توان به ارزن اشاره کرد که توسعه کشت آن در مناطق مستعد نیازمند برنامه‌ریزی گسترده و همه‌جانبه است (سهرابی، 1395). كشت ارزن با خصوصيات دوره رشد كوتاه و تنوع گونه و ارقام، افزايش توليد علوفه در مناطق مختلف را به همراه خواهد داشت. ارزن دارای تحمل بالایی به تنش خشكي است در عين حال برخورداري از آب كافي را با عملكرد زياد پاسخ می‌دهد. ارزن‌ها گرچه همه جزء خانواده گندمیان قرار می‌گیرند، ولی به لحاظ جنس و گونه چندان قرابتی با هم ندارند و بنابراین از نظر شکل و فرم ظاهری نیز متفاوت هستند (رضازاده، 1392). از ارقام ارزن معمولی، رقم پیشاهنگ و از ارقام ارزن دم روباهی، رقم باستان قابل ذکرند که در سال 1388معرفی گردیدند (سهرابی، 1395). رقم مهران نیز که در اواخر سال 1397 معرفی شده است، از ارقام ارزن مرواریدی است و از خصوصیات آن چندچینه بودن، زودرس بودن و عملکرد بالای علوفه است.

  يكي از راهكارهاي مبتني بر مديريت تقاضا در سطح مزرعه افزايش عملکرد محصول است. از روشهای افزایش عملکرد در گیاهان مختلف، افزایش درصد جوانه‌زنی (تعداد دانه‌های جوانه‌زده) و بهبود استقرار گیاهچه است که با تأثیر مستقیم بر تعداد بوته‌ها، بر میزان عملکرد نهایی تأثیرگذار است. گیاهان دانه‌ریز، مانند ارزن، با مشکل استقرار ضعیف در مزرعه و در نتیجه عملکرد پایین مواجه هستند. عدم استقرار مناسب موجب می‌شود که علیرغم استفاده از مقادیر زیاد بذر، جمعیت نهایی گیاه در مزرعه چندان زیاد نباشد، بطوریکه گزارش شده است که در مناطقی چون زیمبابوه تنها 25 درصد بذور کاشته شده ارزن جوانه می‌زنند و در نهایت، تعداد گیاهان استقراریافته برابر با 10درصد بذور کاشته شده است. حتی در طرحهای انجام گرفته در ایستگاه‌های تحقیقاتی نیز که محققین بهترین شرایط را برای جوانه‌زنی و استقرار ارزن فراهم می‌کنند، میزان استقرار 40-32 درصد بدست آمده است. نرخ پایین استقرار گیاهچه های ارزن سبب می‌شود که کشاورزان از مقادیر زیادی بذر استفاده کنند که این امر سبب صرف هزینه زیاد برای خرید بذر و کشت آن می‌شود و پس از سبز شدن بذور نیز مزرعه با مشکل عدم یکنواختی پوشش گیاهی مواجه است که سبب ایجاد مشکل برای مراحل بعدی داشت و برداشت می گردد (هریس، 2006).

2. روشها و مزایای هیدروپرایمینگ برای جوانه زنی ارقام ارزن