چندی پیش مقاله ای تحت نگارش من با عنوان "بررسی اثرات تغییر اقلیم بر آینده کشت ذرت در استان همدان و پیشنهاد کاشت زودهنگام و کشت هیبریدهای زودرس و زودرس- میان‌رس" در چهارمین همایش ملی تغییر اقلیم و تاثیر آن بر کشاورزی و محیط زیست به تاریخ 23 مردادماه 1398 ارائه و در کتابچه مقالات به جاپ رسید. متن مقاله را جهت استفاده علاقه مندان در وبلاگ خود قرار می دهم، باشد که مفید فایده باشد.

بررسی اثرات تغییر اقلیم بر آینده کشت ذرت در استان همدان و پیشنهاد کاشت زودهنگام و کشت هیبریدهای زودرس و زودرس- میان‌رس

مهدی متقی

نويسنده مسوول: استادیار پژوهشی، بخش تحقيقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان،

سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران.

چكيده

  کشاورزی از اولین بخش‏هایی است که تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار می‌گیرد. اگرچه کشاورزان قادر نیستند شرایط اقلیمی را کنترل کنند، ولی مدیریت و تغییر در فاکتورهایی چون زمان کاشت، آبیاری، خاک، نوع رقم از لحاظ زودرسی یا دیررسی (طول دوره رشد گیاه)، به همراه فعالیت‌ها و تکنولوژی‌های مورد استفاده در کشت محصولات زراعی، می‌تواند در کاهش اثرات مضر تغییر اقلیم بر رشد، نمو و عملکرد محصولات کشاورزی نقش بسزایی داشته باشد. با توجه به تغییرات اقلیمی رخ داده در استان همدان و پیش‌بینی نوسانات آب و هوایی گسترده در آینده که عمدتاً بر افزایش دمای هوا بخصوص در فصول گرم سال و کاهش مقدار بارندگی و یا عدم توزیع مناسب آن در دوره‌های زمانی مختلف دلالت دارند، لازم است از استراتژی‌های مناسب برای سازگاری ذرت با این امر مانند مدیریت مناسب تاریخ کاشت (از نیمه اول اردیبهشت تا حداکثر نیمه اول خرداد)، جایگزینی روش کشت سنتی (کشت مستقیم بذر در مزرعه) با روش کشت نشایی و نهایتاً گسترش کشت ارقام زودرس و یا زودرس- میان‌رس (ارقامی مانند201، 260، 400 و 410) برای تعدیل اثرات تغییرات اقلیمی استفاده کرد.

واژگان كليدي: تاریخ کاشت، کشت نشایی و افزایش دما

1- مقدمه

    تغییر جهانی اقلیم از مواردی است که در دهه‌های اخیر توجه محققان را به خود معطوف کرده است و بسیاری از مطالعات اخیر حاکی از تأثیر چشمگیر انسان بر اقلیم جهانی است. نتایج مطالعات مربوط به تغییر اقلیم که در طی سال‏های اخیر در ایران انجام شده است همگی مؤید بروز این پدیده در کشور بوده‌اند (کوچکی و کمالی، 1389). از آنجائی که تولید محصولات زراعی مستقیماً به شرایط اقلیمی وابسته است، کشاورزی یکی از اولین بخش‏هایی است که تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار می‌گیرد (نصیری محلاتی و همکاران، 1385). اگرچه کشاورزان قادر نیستند شرایط اقلیمی را کنترل کنند، ولی مدیریت و تغییر در فاکتورهایی چون زمان کاشت، آبیاری، خاک، نوع رقم از نظر زودرسی یا دیررسی (طول دوره رشد گیاه)، به همراه فعالیت‌ها و تکنولوژی‌های مورد استفاده در کشت محصولات زراعی، می‌تواند در کاهش اثرات مضر تغییر اقلیم بر رشد، نمو و عملکرد محصولات کشاورزی نقش بسزایی داشته باشد (Akcaoz وOzkan، 2002). سازگاری از استراتژی‌هایی است که در آن رشد و نمو گیاه طوری تنظیم شود که کمتر در معرض تغییرات اقلیمی رخ داده قرار بگیرد (Tubiello وRosenzweig ، 2007). راهکارهای سازگاری بسته به سیستم کشاورزی، منطقه و سناریوهای تغییر اقلیمی متفاوت است. از جمله این استراتژی‌ها می‌توان به تغییر تاریخ کاشت، تراکم کاشت، استفاده از ارقام مقاوم، تغییر در تناوب کاشت، مدیریت آبیاری و غیره اشاره کرد (Tubiello و همکاران، 2002).

   با توجه به روند تغییرات اقلیمی اخیر و گرم شدن هوا، به نظر می‌رسد کشت ذرت به‌عنوان یک گونه با مسیر فتوسنتزی C4 اهمیت بیشتری پیدا کرده است. حساسترین مرحله رشد ذرت به دمای بالا، مرحله گلدهی آن است که افزایش دما، طول این دوره را کاهش می‌دهد. بنابراین، اگر کشاورزان استراتژی‌های سازگاری مناسب و از جمله تاریخ کاشت را در نظر نگیرند، بدلیل کوتاه شدن دوره گلدهی و از طرفی طول فصل رشد ذرت تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین، ممکن است عملکرد دانه ذرت در این شرایط کاهش یابد (Khabba و همکاران، 2001 ).

2- ارزیابی شرایط کشت ذرت در استان همدان