1. تعریف گیاهان دارویی

طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی امروزه بیش از 80 درصد مردم جهان (نزدیک به 5 میلیارد نفر)، برای درمان بیماری‌ها از داروهای گیاهی استفاده می‌کنند. تقریبا یک چهارم داروهای تهیه شده دنیا منشا گیاهی دارند که یا مستقیما از گیاهان عصاره گیری شده‌اند و یا براساس ترکیب گیاهی، سنتز شده‌اند. در واقع گیاهانی که حداقل دارای صفات زیر باشند، بعنوان گیاه دارویی نامیده می‌شوند:

1- در پیکر این گیاهان مواد ویژه‌ای به عنوان مواد موثر یا متابولیت های ثانویه ساخته و ذخیره می‌شوند که برای مداوای برخی از بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. مواد مذکور طی فرایندهای ویژه و پیچیده بیوشیمیایی و به مقدار بسیار کم (معمولا کمتر از یک درصد وزن خشک گیاه)، ساخته می‌شوند.

2- اغلب ممکن است اندام ویژه‌ای چون ریشه، برگ‌ها، ساقه، گل، میوه و غیره بیشترین مواد موثر را داشته باشند، بنابراین همیشه نمی‌توان کل اندام گیاه را منبع ماده دارویی خاصی دانست.

3- اندام گیاهی برداشت‌شده، آماده سازی و فرآوری می‌شود یعنی تحت تاثیر عملیات ویژه‌ای مانند جداسازی، خرد شدن، خشک کردن، تخمیر و غیره قرار گرفته و سپس استفاده می‌شود.

بطور معمول این اندام‌ها به صورت سنتی و فقط با خشک کردن به عنوان کالای عطاری عرضه می‌شوند(امید بیگی، 1375).

تاریخچه گیاهان دارویی در ایران

ایرانیان از دیرباز و حتی پیش از دیگران در زمینه گیاهان دارویی و کاربرد درمانی آنها از دانش پیشرفته ای برخوردار بوده‌اند. نمونه بارز آن کتاب باستانی اوستاست. در وندیداد، یکی از پنج کتاب تشکیل دهنده اوستا، بخش‌های بسیاری به گیاه درمانی، معرفی گیاهان دارویی و کاربرد آنها اختصاص دارد. علیرغم از بین رفتن بسیاری از آثار مکتوب در زمینه گیاهان دارویی حین سوزاندن کتابخانه مشهور اسکندریه توسط اسکندر مقدونی و نابودی قلاع فرقه اسماعیلیه توسط هلاکوخان مغول، در قرن هشتم و نهم میلادی اطبا ایرانی رونق خاصی به طبابت ایران و جهان بخشیدند. بطوریکه با پیدا شدن دانشمندان و نوابغی چون بوعلی سینا و محمد زکریای رازی و انتشار کتاب‌های معروف آنها (قانون و الحاوی) پیشرفت‌های زیادی نصیب ایران و جهان گردید. در قرن 13 میلادی، ابن بیطار اختصاصات متجاوز از 1400 گیاه را که شخصا می‌شناخت در کتابش شرح داد (مینایی، 1381).

 2. گیاه شناسی جنس‌های بومادران، بابونه و ماتریکاریا

از نظر رده‌بندی گیاهی، جنس‌های بومادران (Achillea)، بابونه (Anthemis) و ماتریکاریا (Matricaria) متعلق به طبقه گیاهان گلدار نهاندانه (Angiospermae)، رده دولپه‌ای‌ها(Dicotyledon)، زیر رده پیوسته گلبرگ‌ها(Sympetalae)، راسته گل استکانی‌ها (Campanulales) و تیره کاسنی یا آفتابگردان  (Compositae) هستند.

2.1 جنس بومادران (Achillea)

 2.1.1 پراکندگی جغرافیایی جنس بومادران در ایران