چندی پیش مقاله ای تحت نگارش من با عنوان "ذرت شیرین، گیاهی با دوره رشد کوتاه و مصرف آب کم"در شماره 158 و 159 فصلنامه مروج (تابستان و پاییز 1399) صفحات 32-26 به جاپ رسید. متن مقاله را جهت استفاده علاقه مندان در وبلاگ خود قرار می دهم، باشد که مفید فایده باشد.

ذرت شیرین، گیاهی با دوره رشد کوتاه و مصرف آب کم

مهدی متقی*

* نویسنده مسئول، استادیار پژوهش بخش تحقیقات علوم زراعی- باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان

چکیده

   کاهش منابع آبی کشور در سالهای اخیر سبب شده است که توجه به کشت محصولات با دوره رشد کوتاه تر و مصرف آب کمتر افزایش یابد. ذرت شیرین، محصولی است که با توجه به دوره رشد کوتاه و امکان برداشت در مرحله شیری بودن دانه از نیاز آبی متعادلی برخوردار است. از ذرت شیرین در کنسروسازی، تولید علوفه، تازه خوری و مصارف صنعتی (تولید شربت ذرت) می توان بهره گرفت. کشت ذرت شیرین، علاوه بر خودکفایی در تولید این محصول، امکان استفاده از کشت نشایی و کشت دوم را فراهم می آورد. ذرت شیرین دارای ارقام استاندارد، با شیرینی زیاد، فوق شیرین، هم افزایی و سه گانه است که هر یک دارای خصوصیات قابل توجه و نقاط ضعف و قوت متفاوتی می باشند. با توجه به مزایای تولید ذرت شیرین، تلاش برای توسعه کشت این محصول و معرفی و یا واردسازی ارقام جدید آن به کشور ضروری است.

مقدمه

  یکی از محصولات استراتژیک که نقش بسزایی در خودکفایی کشور در تامین خوراک دام و طیور ایفا می کند ذرت است که به دو صورت دانه ای و علوفه ای و به ترتیب با سطح زیر کشت 138966 و 199028 هکتار و میزان تولید 1.06 میلیون تن و 10 میلیون تن در مناطق وسیعی از کشور کشت می‌شود. با این همه نیاز آبی بالای ذرت های متداول دیررس و کاهش منابع آبی کشور در دهه های اخیر، موجب شده است که تلاشهای گسترده ای در جهت آشناسازی و ترغیب کشاورزان به کشت ذرت های زودرس و میان رس که از دوره رشد کمتری برخوردارند انجام شود. این امر اگرچه سبب افزایش نسبی سطح زیر کشت ذرتهای زودرس در طی سالهای اخیر شده است، با این همه، بدلیل عملکرد کمتر دانه در واحد سطح (در کشت دانه ای) و تولید کمتر علوفه نسبت به ارقام دیررس (در کشت علوفه ای)، کشت ارقام زودرس چندان با اقبال کشاورزان مواجه نشده است. یکی از گیاهان مناسب برای کشت در شرایط کم آبی کشور، ذرت شیرین است که می تواند تا حدودی چاره ساز مشکل کمبود نهاده آب باشد.

نیاز آبی ذرت شیرین

   فاصله زمانی کاشت تا برداشت ارقام دیررس و زودرس ذرت دانه ای به ترتیب 135-125 و 115-110 روز است و این امر سبب می شود که برای تولید ذرت های دیررس و زودرس به ترتیب 15-13 و 13-11 نوبت آبیاری اعمال گردد و در مجموع نیاز آبی برای ارقام زودرس و میان رس حدود5500- 4500 مترمعکب و برای ارقام دیررس حدود 7500 مترمکعب در هکتار است. همچنین در صورت کشت ذرت به عنوان علوفه نیز 14-12 نوبت آبیاری لازم است و نیاز کل آبی آن 6500 مترمکعب در هکتار برآورد می شود. این در حالی است که زودرس بودن نسبی ارقام ذرت شیرین و امکان برداشت آنها در مرحله شیری بودن سبب می شود که این ارقام ظرف دو تا سه ماه از زمان کاشت قابل برداشت بوده و صرفا نیاز به 10-7 نوبت آبیاری داشته باشند (کل نیاز آبی ذرت شیرین 6000-4700 مترمکعب در هکتار است که در صورت استفاده از روش های آبیاری قطره ای به 3800-3200 متر مکعب در هکتار کاهش می یابد). مقادیر متعادل نیاز آبی ذرت شیرین، کشت این محصول در مناطق مواجه با شرایط کم آبی نسبی را توجیه پذیر می سازد.

 میزان کشت ذرت شیرین در کشور