آشنایی با ارزن و زراعت آن (بخش اول)

تاریخچه و کلیات

ارزن گیاهی است با دانه های بسیار کوچک که دانه های آن از سورگوم به مراتب کوچکتر بوده و در بین غلات به غله دانه ریز معروف است.

این گیاه در ایران و دیگر کشورهای گرمسیری که سابقه تاریخی زیادی در امر زراعت دارند کاشت شده و زراعت آن در مصر به زمانهای دور باز می گردد. درچین قدیم حدود 2600 تا 2700 سال قبل از میلاد ارزن، برنج، گندم و دیگر غلات از گیاهان زراعتی درجه اول بوده اند.

در ایران زراعت ارزن از قرن سیزدهم میلادی متداول بوده است. مناطق مهم کشت ارزن در ایران شامل استان های خراسان جنوبی، خراسان شمالی، سیستان و بلوچستان، کرمان، گلستان، یزد، خوزستان، مازندران، اصفهان و کرمانشاه می باشد.

سطح زیر کشت ارزن در سال 1394 بیش از 10 هزار هکتار گزارش شده است که تلاش می شود این میزان در سال 1400 به 15 هزار هکتار برسد و تولید نیز از 286 هزار تن به حدود 500 هزار تن برسد.

مشخصات گیاه شناسی

گل آذین ارزن به صورت خوشه سنبل بوده (پانیکول)، میوه آن گندمه و دارای دانه های ریز و کوچک و گرد است، دانه های ارزن به وسیله پوشینه کاملاً پوشیده شده و رنگ دانه در نژادهای مختلف متفاوت است. ارتفاع بوته ارزن بسته به انواع آن متفاوت بوده و بین 45 سانتیمتر تا 2 متر و گاهی تا 3 متر است.  ارزن ها گرچه همه جزء خانواده گندمیان قرار می گیرند، ولی به لحاظ جنس و گونه چندان قرابتی با هم ندارند و بنابراین از نظر فرم ظاهری نیز متفاوت هستند. 

موارد استفاده ارزن