به وبلاگ اصلاح نباتات خوش آمدید. لطفا اگر سوال یا نظری در مورد مطالب طرح شده دارید، از طریق گذاشتن نظر یا ارسال ایمیل مرا از آن مطلع سازید

ارزن مرواریدی: گیاهی علوفه‌ای و متحمل به تنش خشکی

تاريخ : شنبه هشتم تیر ۱۳۹۸

چندی پیش مقاله ای تحت نگارش من با عنوان "ارزن مرواریدی: گیاهی علوفه‌ای و متحمل به تنش خشکی " در اولین همایش ملی علوم کشاورزی و زیست محیطی ایران در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان (اهواز) به تاریخ 10 بهمن 1397 ارائه و در کتابچه مقالات به جاپ رسید. متن مقاله را جهت استفاده علاقه مندان در وبلاگ خود قرار می دهم، باشد که مفید فایده باشد.

ارزن مرواریدی: گیاهی علوفه‌ای و متحمل به تنش خشکی

مهدی متقی

استادیار، عضو هیات علمی بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران

چكيده

سابقه کشت ارزن در ایران، به قرن‌ها پیش برمی‌گردد و با توجه به نیاز آبی پایین، ارزش تغذیه‌ای زیاد و ضریب بالای تولید دانه و علوفه آن، تلاش می‌شود که سطح زیر کشت آن در سال‌های آتی افزایش یابد. از انواع ارزن می‌توان به ارزن مرواریدی اشاره کرد که به سبب تحمل به تنش خشکی و شوری و قابلیت تولید چند چین علوفه باکیفیت و کمیت بالا، از پتانسیل خوبی برای استفاده در جیره غذایی دام‌ها برخوردار است. رقم نوتریفید از ارقام وارداتی ارزن مرواریدی به کشور است که علاوه بر امکان استفاده در کشت مخلوط، دارای كيفيت تغذیه‌ای خوب و خوش خوراکی فوق‌العاده برای دام است و عملکرد علوفه تر و خشک آن بالاست. با توجه به عدم وجود ذخایر ژنتیکی ارزن مرواریدی در کشور، پیش‌بینی می‌شود که با استفاده از ژرم پلاسم دریافتی مؤسسات و کشورهای دیگر، ظرف چند سال آتی حداقل یک رقم ارزن مرواریدی جدید با خصوصیاتی چون زودرسی، عملکرد بالا و تحمل به خشکی معرفی و در اختیار بهره‌برداران بخش کشاورزی قرار گیرد. معرفی ارقام پر عملکرد جدید در کنار تحقیقات در زمینه تاریخ مناسب کشت، کشت مخلوط، تحمل به تنش شوری و خشکی و تراکم کاشت ارزن مرواریدی، افزایش سطح زیر کشت و عملکرد علوفه تر و خشک ارزن مرواریدی را در پی خواهد داشت.

کلمات کلیدی: نوتریفید، چند چینه، کشت مخلوط، ایکریسات

مقدمه

گیاهان علوفه‌ای نقش بسیاری در تأمین امنیت غذایی کشور و بی‌نیازی به واردات فراورده‌های دامی و طیور دارند. در سال‌های اخیر با توجه به وقوع خشکسالی گسترده در کشور، گسترش کشت گیاهان علوفه‌ای با نیاز آبی پایین در اولویت برنامه‌های وزارت جهاد کشاورزی قرار گرفته است. از جمله گیاهان علوفه‌ای با بهره‌وری بالای مصرف آب متعلق به سورگوم و ارزن اشاره کرد که توسعه کشت آنها در مناطق مستعد نیازمند برنامه‌ریزی گسترده و همه‌جانبه است (سهرابی، 1395).

ارزن گیاهی است با دانه‌های بسیار کوچک که دانه‌های آن از سورگوم به مراتب کوچکتر بوده و در بین غلات به غله دانه ریز معروف است. این گیاه در ایران و دیگر کشورهای گرمسیری که سابقه تاریخی زیادی در امر زراعت دارند کاشت شده و زراعت آن در مصر به زمانهای دور باز می‌گردد. در چین، حدود 2600 تا 2700 سال قبل از میلاد ارزن، برنج، گندم و دیگر غلات از گیاهان زراعی عمده بوده‌اند (پورنصرالله و همکاران، 1385).

در ایران زراعت ارزن از قرن سیزدهم میلادی متداول بوده است. مناطق مهم کشت ارزن در ایران شامل استان‌های خراسان جنوبی، خراسان شمالی، سیستان و بلوچستان، کرمان، گلستان، یزد، خوزستان، مازندران، اصفهان و کرمانشاه است. سطح زیر کشت ارزن در سال 1394 بیش از 10 هزار هکتار گزارش شده است که تلاش می‌شود این میزان در سال 1400 به 15 هزار هکتار برسد و تولید نیز از 286 هزار تن به حدود 500 هزار تن برسد (ترابی، 1395).

در نوشتار حاضر، با اشاره به خصوصیات گیاه شناسی ارزن، موارد استفاده، انواع ارزن‌ها و ارزش تغذیه‌ای آنها برای طیور و دام، مطالبی در مورد خصوصیات ارزن مرواریدی (بخصوص رقم نوتریفید) و شرایط کاشت و کشت مخلوط آن ارائه خواهد شد.

مشخصات گیاه شناسی ارزن

ارزن، همچون سورگوم و ذرت، از نظر فتوسنتزی گیاهی چهار کربنه است که این امر سبب کارایی بالای مصرف آب در آن می‌شود. این گیاه مانند سایر غلات دارای ریشه افشان و ساقه‌های ماشوره ای و بدون انشعاب و گره دار است. برگهای ارزن باریک، کشیده و به طور متناوب در روی ساقه قرار دارند و به نیامی منتهی می‌شوند که ساقه را دربرگرفته است.

گل آذین ارزن به صورت خوشه سنبل بوده (پانیکول)، میوه آن گندمه و دارای دانه‌های ریز و کوچک و گرد است، دانه‌های ارزن به وسیله پوشینه کاملاً پوشیده شده و رنگ دانه در نژادهای مختلف متفاوت است. ارتفاع بوته ارزن بسته به انواع آن متفاوت بوده و بین 45 سانتیمتر تا 2 متر و گاهی تا 3 متر متغیر هست. ارزن‌ها گرچه همه جزء خانواده گندمیان قرار می‌گیرند، ولی به لحاظ جنس و گونه چندان قرابتی با هم ندارند و بنابراین از نظر شکل و فرم ظاهری نیز متفاوت هستند (سهرابی، 1395).
موارد استفاده ارزن

مهمترین قسمتهای قابل استفاده ارزن، دانه و ساقه آن است که مصارف آنها شامل موارد زیر است.

1- تغذیه انسان : از دانه‌های ارزن می‌توان آرد و در نتیجه نان و شیرینی تهیه کرد. درکشورهای آفریقائی از دانه آن نوعی غذا شبیه پلو تهیه می‌شود. با بودادن دانه‌های آن، نوعی آجیل در هند تولید می‌شود.

2- تغذیه پرندگان: دانه ارزن به مقدار زیاد در تغذیه پرندگان و بخصوص جوجه پرندگان اهلی و قناری به مصرف می‌رسد. دانه ارزن در مقایسه با بیشتر محصولات دانه‌ای، از مقادیر کمتر ترکیبات شیمیایی مضر تغذیه‌ای مانند تانن برخوردار است.

3- تغذیه دام: ارزن عمدتا بصورت علوفه سبز در پرورش چهارپایان استفاده می‌شود، اگرچه امکان کاربرد آن بصورت علوفه خشک نیز وجود دارد (ترابی، 1395).

تقسیم بندی انواع ارزن‌ها

ارزن‌های زراعی بطور کلی به دو دسته دانه ریز و دانه درشت تقسیم می‌شوند. ارزن‌های دانه ریز شامل ارزن معمولی (پرسو)، دم روباهی، انگشتی، کوچک، ژاپنی، سرقهوه ای و هندی تقسیم می‌شوند. ارزن دانه درشت نیز به ارزن‌های مرواریدی اطلاق می‌شود (ترابی، 1395).

ارزش تغذیه‌ای ارزن‌ها

ارزن‌ها از ارزش غذایی بالایی برخوردارند، اگرچه از نظر میزان ویتامین‌ها و مواد معدنی تفاوت‌هایی میان انواع آنها وجود دارد. در جدول 1، مقادیر ترکیبات غذایی انواع ارزن‌ها با سورگوم، برنج و گندم در هر 100 گرم ماده خشک مقایسه شده‌اند (سهرابی، 1395).

ارزش غذایی ارزن بسیار شبیه یولاف بوده و به علت وجود پوشینه‌هایی که با طرق معمولی برداشت از بذر جدا نمی‌شود درصد فیبر خام غیرقابل‌هضم آن زیاد است. به علت وجود فیبر زیاد، میزان مصرف ارزن در تغذیه پرندگان اهلی محدود است و مصرف آن بیشتر برای پرندگان زینتی معمول هست. در تحقیقی که بمنظور مقايسه ارزش غذايي جند نمونه ارزن و استفاده آن در جيره جوجه‌های گوشتي انجام شد، نتایج حاصله نشان داد که اختلاف معنی‌داری بین سطوح مختلف جایگزینی ارزن به جای ذرت تا سن 42روزگی از نظر مصرف خوراک، ضریب تبدیل خوراک، نسبت راندمان پروتئین و کارایی انرژی وجود نداشت. بطور کلی نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که ارزن از ارزش غذایی مناسبی در جیره جوجه‌های گوشتی برخوردار است و براحتی می‌توان تا 50 درصد میزان ذرت در جیره غذایی را با ارزن جایگزین کرد. با توجه بالا بودن میزان الیاف غیرقابل‌هضم، بهتر است ارزن به میزان زیاد در تغذیه دام‌های جوان بکار گرفته نشود (ترابی، 1395).

در جدول2، ترکیبات شیمیایی خوراکی رایج در تغذیه دام و طیور در ارزن معمولی درج شده است (عباسی و همکاران، 1387). همانطور که دیده می‌شود میزان ترکیبات خوراکی در دانه و کاه متفاوت است که این امر ارزش غذایی متفاوت دانه و کاه را در ارزن نشان می‌دهد.

خصوصیات ارزن مرواریدی

ارزن مرواریدی (Pennisetum glaucum) یکی از انواع ارزن است که در مناطق خشک کشت می‌شود و ریشه آن ممکن است تا عمق 200 سانتیمتری برسد. برگهای آن طویل و به طول 100 سانتیمتر و به عرض 7-5 سانتیمتر است و حاشیه آنها مضرس است. غلاف برگها کرک دار است و ساقه‌های آن به قطر 3-2 سانتیمتر می‌رسد و ارتفاع آن بین 300-150 سانتیمتر متغیر است.

اکثر واریته های ارزن مرواریدی از تیپهای گیاهی مخلوط تشکیل شده‌اند و از نظر وضع رشد، اندازه و زمان رسیدن متفاوت می‌باشند و این خصوصیات برای یک گیاه دگرگشن ضروری است (پورنصرالله و همکاران، 1385).

ارزن مرواریدی گیاهی روز کوتاه و مخصوص مناطق گرم است؛ از نظر مقاومت به خشکی، از سورگوم هم مقاومتر است؛ و در مناطق گرم و خشک هیچ نوع غله‌ای به خوبی آن رشد نمی‌کند. ارزن مرواریدی در طیف وسیعی از خاکها، حتی در خاکهای شنی و اسیدی قابل کشت است. باران زیاد در طول دوره گل‌دهی این گیاه باعث تداخل در عمل لقاح آن می‌شود و از عملکرد می‌کاهد. بعضی ارقام زودرس آن تنها به 200 میلیمتر رطوبت نیاز دارند. همه تیپهای ارزن مرواریدی مقاوم به خشکی هستند و می‌توانند دوره‌های خشکی 2 تا 3 هفته را تحمل کنند (سهرابی، 1395). تحقیقات نشان داده است که ارزن مرواریدی نسبت به سایر انواع ارزن به خشکی مقاومتر است، برای مثال Zegada-Lizarazu و Iijima (2005) در مقایسه واکنش گونه‌های مختلف ارزن به شرایط خشکی دریافتند که در حالیکه اکثر ارزن‌ها کاهش معنی‌داری در وزن خشک اندام‌های هوایی و سطح برگ در تیمار خشکی نسبت به تیمار آبی نشان دادند، ارزن مرواریدی از این امر مستثنا بود.

منشأ ارزن مرواریدی مناطق گرمسیری غرب آفریقا است. عمده سطح زیر کشت ارزن مرواریدی در هند است (بالغ بر 12 میلیون هکتار) و اولین رقم هیبرید این گیاه در سال 1965 در این کشور معرفی شده است. ارزن مرواریدی از قرن‌ها پیش در هند،کشورهای شرق، غرب و جنوب آفریقا در سطح وسیعی کشت می‌شده است و از حدود 50 سال پیش در آمریکا و کشورهای آمریکای جنوبی نیز کشت می‌شود. مساحت زیر کشت این گیاه حدود 260 هزار کیلومتر مربع تخمین زده می‌شود که حدود 50 درصد سطح زیر کشت انواع ارزن‌ها در جهان است (فائو، 2016).

در ایران از چند سال پیش تحقیقات در مورد ارزن مرواریدی آغاز شده است و در سال پیش برای اولین بار در منطقه رامهرمز در سطح 8 هکتار اقدام به کشت این محصول در مزارع زارعین گردید. متوسط عملکرد دانه آن در ایران حدود 2 تن در هکتار پیش‌بینی می‌شود (رهجو و همکاران، 1397). از ارقام شاخص این گروه می‌توان به رقم نوتریفید اشاره کرد که در سال 1369 با همکاری موسسه‌ای خصوصی از استرالیا وارد ایران شد و بررسی بر روی آن در نقاط مختلف کشور آغاز شد (پورنصرالله و همکاران، 1385).

کشت مخلوط ارزن مرواریدی با سایر گیاهان

یکی از مهمترین عوامل افزایش تنوع در اکوسیستم‌های زراعی، کشت‌های مخلوط در این سیستم‌هاست. هدف از آزمایش‌های کشت مخلوط بویژه مخلوط گیاهان علوفه‌ای افزایش عملکرد و کیفیت محصول، بهره‌برداری بهتر از عوامل اقلیمی و ادافیکی و پایداری تولید هست و اکثر آزمایش‌های کشت مخلوط شامل گیاهان خانواده بقولات و غلات هست. لگوم ها علاوه بر تأمین علوفه مورد نیاز دام‌ها دارای ریشه‌هایی هستند که با نفوذ به اعماق خاک و با قابلیت ایجاد رابطه همزیستی با باکتریهای جنس ریزوبیوم در کشت‌های مخلوط می‌توانند سبب بهبود توازن نیتروژن در نظام‌های کشاورزی شوند. غلات از نظر ماده خشک در سطح بالایی قرار دارند ولی از حیث پروتئین فقیرند، اما بقولات بالعکس از نظر میزان پروتئین در سطح بالایی قرار دارند، لذا مخلوط غلات و بقولات اغلب منجر به تولید علوفه باکیفیت بالا می‌شود (Armstrong etal., 2008). ارزن از گیاهانی است که از قرن‌ها پیش کشت مخلوط آن در هند و کشورهای آفریقایی وجود داشته است و تحقیقات مختلفی در ایران و سایر کشورها در مورد کشت آن بصورت مخلوط با سایر گیاهان انجام گرفته است. در بعضی کشورها مانند هند ارزن نوتریفید را مخلوط با بادام زمینی کشت می‌کنند بدین ترتیب که بین ردیف‌های ارزن، بادام زمینی کشت می‌شود (پورنصرالله و همکاران، 1385). در کشت مخلوط ارزن مرواریدی نوتریفید و خلر در استان کرمان مشاهده شد که کشت مخلوط خلر و ارزن به نسبت مساوی (هر یک 50 درصد) منجر به افزایش تولید کمی و کیفی علوفه نسبت به کشت‌های خالص، کشت ردیفی 75 درصد خلر+ 25 درصد ارزن، 25 درصد خلر+ 75 درصد ارزن به صورت ردیفی و کاشت مخلوط بذور در روی ردیف به نسبت 50 درصد گردید (پاک گوهر و همکاران، 1393). کشت مخلوط ارزن مرواریدی و ذرت نیز معمول است. ذرت بعنوان یک گیاه علوفه‌ای عملکرد و انرژی بالایی داشته که نسبت به دیگر گیاهان علوفه‌ای به نیروی کارگری و ماشین‌ها و ادوات کشاورزی کمتری نیاز دارد ولی در عین حال پروتئین خام کمی دارد. در مقابل ارزن به سبب داشتن درصد بالای پروتئین (صفت کیفی) ترکیب مکمل مناسبی برای آن خواهد بود (etal., 2008 (Contreras-Govea . در تحقیقی با استفاده از آرایش‌های مختلف کشت مخلوط، شامل نسبت‌های مختلف کشت ارزن نوتریفید و ذرت علوفه‌ای به همراه کشت خالص هر یک از آنها، بالاترین عملکرد کمی (علوفه خشک) و بالاترین نسبت برابری زمین را کشت‌های مخلوط جایگزینی 25 درصد ذرت علوفه‌ای:75 درصد ارزن نوتریفید و افزایشی 100 درصد ارزن نوتریفید: 20 درصد ذرت علوفه‌ای به خود اختصاص دادند. (حسین مردی و همکاران، 1396). در تحقیقی دیگر در زمینه کشت مخلوط، از میان نظام‌های مختلف سورگوم و ارزن مرواریدی در کشت‌های مخلوط نسبت کشت مخلوط 75 درصد ارزن مرواریدی با 25 درصد سورگوم دارای بیشترین نسبت برابری زمین برای علوفه خشک بود (خلعتبری، 1383).

خصوصیات ارزن مرواریدی نوتریفید

1- دارای كيفيت تغذیه‌ای خوب براي دام (بطور متوسط 22-18 درصد پروتئین خام) و خوش خوراکی فوق‌العاده به سبب وجود برگهای لطیف، دیر گل بودن و نسبت بالای برگ به ساقه (2 تا 3 برابر سورگوم علوفه‌ای) است که این امر آنرا برای چرای مستقیم گوسفند، بز، گاو و حتی اسب که از حساسیت بالایی برخوردار است، مناسب می‌سازد.

2- فاقد هرگونه مواد سمي براي دام (اسید پروسیک) است و بدين دليل براي چرای مستقيم مطلوب است (پورنصرالله و همکاران، 1385).

3- متحمل به تنش خشکی و شوری- تحقیقات نشان داده است که این رقم در شرایط شوری 10 دسی زیمنس بر متر می‌تواند تا 11 تن در هکتار علوفه خشک تولید کند و بنابراین امکان کشت آن در مناطقی که شوری آب یک عامل محدود کننده است وجود دارد (نوروزی و همکاران، 1393).

4- بسته به شرایط آب و هوایی بین 2 تا 4 چین تولید می‌کند که میزان علوفه تر قابل برداشت از 60 تا 150 تن در هکتار متغیر است، میانگین علوفه خشک تولیدی نیز 2/18 تن در هکتار است که بسیار بالاتر از بسیاری از لگوم های علوفه‌ای است (سهرابی، 1395). شایان ذکر است که در تحقیقی که با استفاده از سورگوم علوفه‌ای اسپید فید و ارزن نوتریفید در تیمارهای آبی مختلف انجام گرفت، اگرچه میزان علوفه تر و خشک ارزن نوتریفید در چین اول کمتر از سورگوم اسپید فید گزارش شد، اما ارزن نوتریفید بدلیل تولید برگ و کیفیت علوفه بیشتر در چین اول، همچنین تولید بیشتر علوفه نسبت به اسپیدفید در برداشت دوم، در مجموع برتر از اسپیدفید شناخته شد (صفائی طرقبه و همکاران، 1396).

5- مقاومت به آفات و بیماریها

6- بالا بودن میزان ویتامین A نسبت به ذرت و سایر غلات گرمسیری

7- فصل رشد کوتاه

8- قابلیت سیلوکردن- برای نخستین بار در کشور در سال 1385 در گرگان اقدام به سیلو کردن این محصول گردید که این امر بر افزایش مدت ماندگاری محصول و غنی سازی ارزش غذایی آن از طریق افزودنیها موثر است.

نیاز به تأمین علوفه تازه بویژه در ماه‌هایی از بهار و تابستان که گیاه علوفه‌ای خاصی از جمله لگوم ها در منطقه وجود ندارد اهمیت استفاده از ارزن نوتریفید بعنوان یک علوفه خوشخوراک و با پتانسیل تولید بالا و چند چینه را بخوبی نشان می‌دهد بخصوص که مشخص شده است که ارزن نوتریفید در افزایش تولید شیر گاوهای شیری تأثیر قابل توجهی دارد (پورنصرالله و همکاران، 1385).

نکات مهم در عملیات کاشت و برداشت ارزن نوتریفید

1- خاک: مناسبترین خاک برای آن خاکهای نیمه سبک است. به شرایط غرقابی حساس است.

2- تاریخ کاشت: هنگامی که دمای هوا 20-18 درجه سانتیگراد باشد (Pacific seeds,1992). در تحقیقی که مهرانی (1376) با بهره‌گیری از چهار تاریخ کاشت 15 و 30 اردیبهشت، 15 و 30 خرداد و 15 تیر ارزن نوتریفید در کرج انجام داد، بالاترین عملکرد علوفه تر به میزان 86/95 تن در هکتار، بالاترین عملکرد علوفه خشک به میزان 78/21 تن در هکتار و بالاترین عملکرد پروتئین 186/3 تن در تاریخ کاشت دوم گزارش شد که با تاریخ کشت اول در یک گروه آماری قرار گرفت.

3- میزان بذر: در کشت ماشینی 15-8 کیلوگرم در هکتار و در کشت دستپاش 20-15 کیلوگرم در هکتار. فاصله مطلوب ردیف‌ها از یکدیگر حدود 60 سانتیمتر و فاصله بوته‌ها از یکدیگر حدود 15-12 سانتیمتر و عمق کاشت 5-3 سانتیمتر. رعایت عمق کاشت و تراکم توصیه شده لازم است تا گیاه پتانسیل پنجه‌زنی بالای خود را نشان دهد.

4- آبیاری: در شرایط بهینه هر 10-7 روز یکبار. برای بدست آوردن درصد مطلوب جوانه‌زنی بذر باید در آبیاری اول و دوم (تا سبز شدن کامل گیاه) دقت کافی صورت گیرد.

5- برداشت: در هند برای برداشت علوفه تر، پس از رسیدن ارتفاع به حدود 100-80 سانتیمتری از 15-19 سانتیمتر بالاتر از خاک، گیاه را قطع می‌کنند. پس از برداشت هر چین، حدود 100 کیلوگرم کود اوره در هکتار به مزرعه باید داده شود (Pacific seeds,1992). قابل ذکر است که در تحقیقی که در گرگان انجام گرفت، بهترین زمان برداشت جهت حصول حداکثر عملکرد کمی و کیفی زمانی تعیین شد که ارتفاع گیاه 110 سانتی متر باشد، اما در صورتی که هدف تولید علوفه کم حجم و باکیفیت بالا باشد، ارتفاع برداشت کمتر (90 سانتی متر) توصیه گردید (سلیمانی و همکاران، 1389). در تحقیقی دیگر با چهار تیمار ارتفاع برداشت 50، 70، 90 و 110 سانتیمتری و دو تیمار کشت در اوایل فصل و کشت دوم بعد از غلات در مازندران، علوفه سبز و خشک ارزن نوتریفید در تاریخ کشت دوم قابل رقابت با تاریخ کشت اول گزارش شد و ارتفاع برداشت 70 سانتیمتری به عنوان مناسبترین ارتفاع برداشت دانسته شد (چابک، 1393). همچنین با توجه به تحقیقاتی که در اصفهان انجام شده است سطح برداشت چین اول بالاتر از 12 سانتی متر پیشنهاد شده است، زیرا برداشت در کمتر از این ارتفاع، سبب تاخیر چشمگیر در برداشت چین بعدی می‌شود (سهرابی، 1395).

نتیجه‌گیری

ارزن مرواریدی در کنار محصولاتی چون سورگوم، بادام زمینی و ارزن انگشتی به دلیل ارزش غذایی بالا، ردپای اکولوژیک پایین و مناسب بودن برای کشاورزان خرده پا بعنوان غذاهای هوشمند (Smart food) شناخته می‌شود (ترابی، 1395). به سبب تحمل به تنش خشکی و شوری و قابلیت تولید چند چین علوفه باکیفیت و کمیت مطلوب، ارزن مرواریدی از پتانسیل خوبی برای استفاده در جیره غذایی دام‌ها برخوردار است. با این همه مشکلاتی مانند عدم آشنایی کشاورزان و دامپروران با کشت و مصرف ارزن مرواریدی و تأثیرات مطلوب آن بر کیفیت و کمیت محصولات دامی سبب شده است که سطح زیر کشت این محصول در کشور هنوز محدود باشد. با توجه به عدم وجود ذخایر ژنتیکی ارزن مرواریدی در کشور، ایران نیازمند دریافت ژرم پلاسم و مواد گیاهی از خارج از کشور به خصوص در زمینه تولید هیبریدهای تجاری ارزن مرواریدی است. از مهمترین مؤسسات بین‌المللی فعال در زمینه تبادل مواد گیاهی، ایکریسات (موسسه تحقیقات کشاورزی در مناطق نیمه خشک گرمسیری) است که تنها در مورد ارزن مرواریدی، بالغ بر 62 درصد از 103 هیبرید ارزن توسعه یافته بین سال‌های 2000 تا 2010، حاصل فعالیت‌های این موسسه بوده است. با توجه به تحقیقات صورت پذیرفته با استفاده از ژرم پلاسم دریافتی از ایکریسات و کشورهای آفریقایی، هند و استرالیا، پیش‌بینی می‌شود که ظرف چند سال آتی حداقل یک رقم ارزن مرواریدی جدید با نام موقت KPM4 با خصوصیاتی چون زودرسی، عملکرد بالا و تحمل به خشکی معرفی و در اختیار بهره‌برداران بخش کشاورزی قرار گیرد (رهجو و همکاران، 1397). معرفی ارقام پر عملکرد جدید در کنار تحقیقات در زمینه تاریخ مناسب کشت، کشت مخلوط، تحمل به تنش شوری و خشکی و تراکم کاشت ارزن مرواریدی، امید به افزایش سطح زیر کشت و عملکرد علوفه تر و خشک این گیاه را ایجاد کرده است.

منابع

پاک گوهر، ندا.، قنبری، ا. و فرح بخش، ح. 1393. بررسي خصوصيات كمي و كيفي علوفه خلر و ارزن نوتريفيد در الگوهاي مختلف كشت. نشريه بوم شناسي كشاورزي، 6 (1): 117-108.

پورنصرالله، ع.، انوریف م.ت. و موسوی، ه. 1385. معرفی ارزن نوتریفید (مروارید) گیاه علوفه‌ای جدید. نشریه ترویجی سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران، 15 صفحه.

ترابی، م. 1395. ارزن گیاهی مناسب برای کاشت در شرایط خشکی و کم آبی. نشریه ترویجی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان، 40 صفحه.

چابک، خ. 1393. بررسي تأثیر ارتفاع برداشت بر عملکرد ارزن نوتريفيد دركشت اصلي و کشت دوم بعد از غلات در مازندران. سیزدهمین کنگره ملی علوم زراعت و اصلاح نباتات. موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج.

حسینمردی، م.، حسینی، س.م.ب. و جهانسوز، م.ر. 1396. بررسی تأثیر کشت مخلوط ذرت علوفه‌ای و ارزن مرواریدی بر برخی صفات کمی و کیفی علوفه. علوم گیاهان زراعی ایران، 48 (2): 338-329.

خلعتبری، ا. 1383. مطالعه اثر کشت مخلوط سورگوم و ارزن مرواریدی بر عملکرد کمی و کیفی علوفه. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

رهجو، و.، مقدم، ع.، ماهرخ، ع.، گل زردي، ف.، مهرانی، ا.، زمانی، م.، زمانیان، م. و مفیدیان، س.م.ع. 1397. مروري بر دستاوردهاي مهم بخش تحقیقات ذرت و گیاهان علوفه‌ای. ناشر: موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، 77 صفحه.

سلیمانی، ع.، کامکار، ب.، زینلی، ا. و مختارپور، ح. 1389. اثر تاریخ کاشت و ارتفاع برداشت بر ویژگی‌های کیفی علوفه ارزن نوتریفید. مجله الکترونیک تولید گیاهان زراعی، 3 (4): 160-143.

سهرابی، ش. 1395. آشنایی با زراعت ارزن. نشریه ترویجی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان، 10 صفحه.

صفائی طرقبه، م.، آذری، آ.، دشتی، ح. مداح حسینی، ش. 1396. اثر تنش آبی بر ویژگی‌های مورفوفیزیولوژیک ارزن نوتریفید و سورگوم اسپیدفید در چین‌های مختلف. تولید و فراوری محصولات زراعی و باغی، 7 (4): 82-69.

عباسی، ا. فضائلی، ح.، زاهدی فر، م. میرهادی، ا. ،گرامی، ع.، تیمورنژاد، ن. و علوی، م. 1387. منابع خوراک دام و طیور ایران. مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، 80 صفحه.

مهرانی، ا. 1376. گزارش نهایی طرح بررسی اثرات تاریخ کشت در عملکرد کمی و کیفی ارزن علوفه اي نوتریفید. گزارش نهایی طرح تحقیقاتی. موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر. کرج، 9 صفحه.

نوروزی، ح.، روشنفکر، ح.، حسیبی، پ. و مسگرباشی، م. 1393. تأثیر شوري آب آبیاري بر عملکرد و کیفیت دو رقم ارزن علوفه اي. پژوهش آب در کشاورزي، 28 (3): 560-551.

Armstrong, K.L., Ablrecht, K.A., Lauer, J.G., and Riday, H. 2008. Intercropping corn with lablab bean, Velvet beanand scarlet runner bean for forage. Crop Science, 48: 371-379

Contreras-Govea, F. E., Muck, R. E., Armstrong, K. L. & Albrecht, K. A. (2009). Nutritive value of corn silage in mixture with climbing beans. Animal Feed Science and Technology, 150: 1-8

FAO STAT. 2016. http://faostat3.fao.org/home/index.html#download

Pacific seeds .1992; Summer forage guide. Pacific seed. Queensland, Australia.

Zegada-Lizarazu, W., and Iijima, M. 2005. Deep root water uptake ability and water efficiency of pearl millet in comparison to other millet species. Plant Prod. Sci. 8(4): 454-460